Który język chcesz opanować?Right Arrow
Chcesz zacząć naukę?

Zaimki neutralne płciowo – krótki przewodnik

Wśród przykładów na zaimki neutralne płciowo znajduje się angielskie słówko they. A jak radzą sobie inne języki w tej kwestii?
Zaimki neutralne płciowo – krótki przewodnik

Angielski jest stosunkowo neutralny płciowo, zwłaszcza w porównaniu z innymi językami. Nie znajdziemy w nim męskich i żeńskich rodzajników, a stosowanie they (zaimek oni) w liczbie pojedynczej wcale nie jest nowością. Powyższego zaimka używano w ten sposób na długo przed tym, jak rozgorzały pierwsze dyskusje na temat inkuzywności języka. 

Pierwsze użycie zaimka they w liczbie pojedynczej datuje się na XIV wiek. W takiej formie stosowali go klasycy literatury angielskiej, między innymi Geoffrey Chaucer, Jane Austen czy Lord Byron. W XVIII wieku autorytety językowe w Anglii wyraziły swój sprzeciw wobec they w kontekście pojedynczych osób, twierdząc, że gramatyka angielska powinna odzwierciedlać łacińską. Stąd do niedawna wielu nauczycieli języka angielskiego korygowało uczniów korzystających z they w ten sposób

Neutralny płciowo they pojawił się już w Oxford English Dictionary, ponadto został wybrany przez American Dialect Society na Słowo Roku 2015, a także został ostatecznie zaakceptowany jako poprawny w AP Style Guide.

W miarę jak rozwija się społeczeństwo, zmienia się także język, odzwierciedlając zachodzące przemiany.

Oczywiście największa różnica pomiędzy XIV a XXI wiekiem polega na tym, że zaimki niebinarne nie są już tylko wykorzystywane, by mówić o kimś bliżej nieokreślonym, ale także, by uszanować tożsamość osób queer, transpłciowych, interseksualnych i niebinarnych.

„Mam nadzieję, że ludzie zrozumieją, że nie chodzi o czyjeś „kaprysy” czy „zachcianki”. Tożsamość płciowa to nadrzędna kwestia dla rozwoju każdego człowieka” – wyjaśnia Nicki Hinz z zespołu Dydaktyki w Babbel. „To część naszej społecznej tożsamości. W miarę jak rozwija się społeczeństwo, zmienia się także język, odzwierciedlając zachodzące przemiany”.

Przemiany językowe i rozwój języka inkluzywnego nie zachodzą jedynie w anglojęzycznym świecie. Inne języki także mają swoje skodyfikowane zaimki niebinarne. Część z nich weszła do powszechnego użytku, inne znajdują się jeszcze w „fazie eksperymentalnej”, a jeszcze niektóre oscylują pomiędzy normą użytkową a wzorcową. Z każdym z tych zaimków wiążą się spore kontrowersje. I niemal każdy z nich należy nadal opatrzyć stosownym komentarzem, gwiazdką lub wyjaśnieniem.

zaimki neutralne płciowo_tabela

Zaimki neutralne płciowo w różnych językach

Niemiecki

Obecnie Niemcy borykają się z problemem, czy stosowanie neutralnych form w języku, który posiada trzy rodzaje gramatyczne, jest w ogóle możliwe. Dialekt Niederdeutsch, którym posługują się mieszkańcy północnych regionów Niemiec, jest na to najlepszym dowodem. Rodzajniki nacechowane płciowo, czyli der, die, das zastępuje jednym rodzajnikiem – de. W kontekście zaimków neutralnych płciowo, niemiecki wciąż znajduje się na początku drogi. Co prawda niektórzy używają niebinarnych form sier oraz xier, jednak dalej pozostają w mniejszości. Szansa, że zrozumie je ktokolwiek poza osobami LGBT+ i aktywistami, jest raczej niewielka.

Szwedzki

Język szwedzki, podobnie jak angielski, jest w dużym stopniu neutralny. Natomiast ciekawa jest w tym kontekście historia wprowadzenia do powszechnego użycia zaimka hen. Propozycja włączenia neutralnego zaimka hen do mowy potocznej spotkała się z dużym oporem w latach 60. Nowemu słowu niechętni byli sami językoznawcy. Obawiali się, że rozmówcy nie będą pewni, o kim jest mowa. Jednak wraz z upływem czasu (zwłaszcza w XXI wieku), zaimek hen stawał się coraz bardziej popularny, zwłaszcza w kontekście osób interseksualnych, trans oraz niebinarnych. Po burzliwej dyskusji, jaka przetoczyła się przez szwedzkie media w 2012 roku, słowo ostatecznie pojawiło się w słowniku SAOL trzy lata później. Dzisiaj zaimka używają zarówno dziennikarze, jak i politycy. Występuje on w codziennej mowie i w oficjalnych dokumentach. Co więcej, niemal wszyscy Szwedzi wiedzą, co oznacza. Zaimek okazał się więc nie tak straszny, jak obawiali się tego językoznawcy.

Francuski

Zaimki neutralne płciowo nie są powszechne we Francji. Te przedstawione na infografice powyżej stanowią część języka używanego w obrębie tamtejszej społeczności LGBT+. Poza nią mało kto je rozpoznaje. 

Rosyjski

Rosyjski to kolejny język, w którym brakuje zaimka neutralnego płciowo. Niektóre osoby niebinarne posługują się zaimkiem męskim он. Z kolei feministki używają od czasu do czasu symbolu „_” do rozdzielania przyrostka określającego rodzaj żeński, a także korzystają z zaimka w liczbie mnogiej – они. Innym sposobem, służącym społeczności LGBT+, jest naprzemienne używanie form męskich i żeńskich zaimków oraz czasowników, a także korzystanie z zaimka w rodzaju nijakim оно (który w języku rosyjskim nie odnosi się zazwyczaj do ludzi) lub tworzenie nowych końcówek czasownika w czasie przeszłym. Więcej informacji znajdziesz tutaj oraz tutaj.

Hiszpański

Intensywne starania w kierunku neutralności płciowej języka hiszpańskiego przyczyniły się w ostatnich latach do powstania kilku innowacji wartych uwagi. Jedną z nich jest wykorzystanie symbolu @ jako zamiennika dla nacechowanych płciowo przyrostków -o (męski) oraz a (żeński). Amerykańskie słowo Latinx jako alternatywa do Latino oraz Latina wywołało zażartą dyskusję, w rezultacie prowadząc jednak do kodyfikacji tego terminu. Mimo to nadal pojawiają się głosy krytyki, wskazujące, że słowo to słyszy się o wiele częściej w Stanach Zjednoczonych niż w krajach latynoamerykańskich. Chociaż elle jako zaimek niebinarny występuje stosunkowo rzadko, odnotowuje się coraz większe zainteresowanie terminami inkluzywnymi w języku hiszpańskim. Więcej informacji na temat neutralności w języku hiszpańskim znajdziesz tutaj.

Portugalski

W portugalskim coraz częściej neutralne -e zastępuje żeńską końcówkę -a oraz męską -o. Ani w Brazylii, ani w Portugalii nie używa się jednak zaimka neutralnego płciowo, a kwestie orientacji i tożsamości płciowej wciąż pozostają na marginesie języka. Niektórzy geje celowo korzystają z żeńskich form gramatycznych. Inni naprzemiennie stosują zaimki męskie i żeńskie, wskazując na ograniczenia, jakie narzuca binarny podział na kobiety i mężczyzn. W Brazylii niektóre osoby queer posługują się żargonem, sekretnym językiem Pajubá, który wykorzystuje elementy dialektów używanych m.in. w Beninie, Nigerii, czy Togo. Kładą one znacznie większy nacisk na wiek niż na płeć rozmówcy.

Włoski

W języku włoskim nie znajdziemy zaimków neutralnych płciowo, które odnosiłyby się do osób interseksualnych, trans czy niebinarnych. Unika się także stosowania liczby mnogiej, czyli zaimka loro (oni). Niegdyś należał do formalnego rejestru języka i był używany w stosunku do członków dworu królewskiego lub osób z tzw. „wyżyn społecznych”. Obecnie kwestie związane z językiem neutralnym są przedmiotem ożywionej dyskusji wśród członków społeczności LGBTQ+ we Włoszech. To dzięki ich staraniom w piśmie pojawił się symbol * w miejsce końcówek rodzajowych czasownika (wciąż jednak w ramach manifestu społecznego). Mowa nadal nie doczekała się w tym wypadku odpowiedniego rozwiązania. W skrócie: używanie zaimka osobowego liczby mnogiej nie rozwiązuje problemu i może prowadzić do nieporozumień. Więcej informacji znajdziesz tutaj.


Interesujesz się językami? Sprawdź koniecznie, co przygotowaliśmy dla Ciebie:

Pora odkryć nowy język i kulturę!
Author Headshot
Steph Koyfman
Steph jest redaktorką i językową entuzjastką z Nowego Jorku. Studiowała dziennikarstwo i anglistykę, zna rosyjski i hiszpański, a w wolnych chwilach tańczy lindy hop.
Steph jest redaktorką i językową entuzjastką z Nowego Jorku. Studiowała dziennikarstwo i anglistykę, zna rosyjski i hiszpański, a w wolnych chwilach tańczy lindy hop.

Polecane artykuły

Jak zmienia się język dotyczący osób LGBT+

Jak zmienia się język dotyczący osób LGBT+

Prezentując pełny obraz konkretnej grupy, zapobiegamy wykluczeniu pojedynczych jednostek. Dlatego słownictwo dot. osób LGBT+ wciąż się rozwija, aby nie pominąć nikogo. 
Autor/KA: Dylan Lyons
Trendy językowe w XXI wieku: inkluzja.

Trendy językowe w XXI wieku: inkluzja.

Inkluzja to proces, który odzwierciedla zmiany, jakie zachodzą w wielu społeczeństwach na całym świecie.
Autor/KA: Dylan Lyons
Dlaczego Babbel stawia na język inkluzywny?

Dlaczego Babbel stawia na język inkluzywny?

Z okazji Miesiąca Dumy eksperci językowi Babbel opowiadają, co robią, by kursy odzwierciedlały różnorodność etniczną, płciową i seksualną. I wyjaśniają, na czym polega inkluzywny język.
Autor/KA: Zach Sporn