Który język chcesz opanować?Right Arrow
Chcesz zacząć naukę?

Pięć polonizmów, które zawędrowały do niemieckiego

O anglicyzmach, rusycyzmach i germanizmach słyszał każdy, o polonizmach już niekoniecznie. Okazuje się jednak, że z języka polskiego także zapożycza się słowa. Chociażby za naszą zachodnią granicą.
08/01/2021
Pięć polonizmów, które zawędrowały do niemieckiego

Skupiając się na wpływie języków obcych na polszczyznę, często zapominamy, że jest to proces, który działa w obie strony. Polonizm, czyli element językowy przejęty z języka polskiego lub na nim wzorowany, można usłyszeć na ulicach wielu europejskich miast. Dziś bierzemy pod lupę polonizmy w języku niemieckim, których ze względu na geograficzną bliskość i historyczne powiązania Polski i Niemiec jest całkiem sporo. Poniżej przedstawiamy kilka wybranych perełek.

der Quark

Choć słowo Quark nie brzmi wcale polsko, wywodzi się ono od słów quarc/quarg/twarc z późnego okresu średnio-wysoko-niemieckiego. Te trzy określenia to z kolei interpretacja słowiańskiego twarogu, którego w Polsce nie trzeba nikomu przedstawiać. Jednak nie śmiejmy się jak głupi do sera, widząc Quark na półkach niemieckiego supermarketu – jeśli nie ma na nim dopisku nach russischer/polnischer Art (w rosyjskim/polskim stylu), to będzie miał on postać serka do smarowania kanapek, który w Polsce zasłużyłby co najwyżej na miano twarożka.

Wenn ich schon Quark esse, dann nur den nach polnischer Art.

die Gurke

Kontynuując tematykę kulinarną, nie sposób nie wspomnieć o poczciwym Gurke, który wziął się od polskiego ogórka. Co ciekawe, początkowo nazwę tego warzywa również Polacy zapisywali przez u otwarte, a dzisiejsza pisownia po raz pierwszy pojawiła się w tekstach dopiero w XVI wieku. Profesor Jerzy Bralczyk przypuszcza, że u zmieniło się na ó przez skojarzenie ogórka ze słowem góra, chociaż znaczeniowo nie mają one ze sobą za wiele wspólnego. No chyba, że cofniemy się jeszcze na chwilę do niemieckiego, w którym na przykład po górach można gurken, czyli przechadzać, wałęsać się.

Was möchtest du zum Frühstück haben?

Gurkensalat mit Sahne und Dill, bitte.

dalli

Nie trzeba się zbytnio nagłowić, by słysząc punktualnego Niemca wołającego do swojego szkraba dalli, dalli!, domyślić się, że chodzi o jego pospieszenie. Ten potoczny zwrot to nic innego jak zaadoptowanie polskiego dalej, dalej!, które przeniknęło do języka niemieckiego w XIX wieku. Ów polonizm doczekał się nawet własnego programu telewizyjnego – teleturniej Dalli Dalli bił rekordy popularności w niemieckiej telewizji ZDF w latach 1971-1986. 

Dalli, dalli, Franzi, wir müssen uns beeilen!

die Grenze

Polska i Niemcy dzielą ze sobą nie tylko granicę państwową, ale również słowo, które ją określa. Tak, tak, rzeczownik Grenze pochodzi od polskiej granicy, obecnej również między innymi w języku rosyjskim jako graníca (граница) i w języku czeskim jako hranice. A jeśli już jesteśmy przy tym temacie, to nie (nomen omen) ograniczajmy się, lecz zapamiętajmy od razu nazwę rzeki dzielącej nas od zachodnich sąsiadów. Po polsku to oczywiście Odra, a po niemiecku die Oder, czyli tak samo jak stale używany spójnik oder, oznaczający lub, albo.

Du weißt aber, dass Frankfurt (Oder) an der Grenze zu Polen liegt, oder?

der Stieglitz

Zaskakujące nazwy nazwy zwierząt w języku niemieckim (jakim cudem foka stała się Seehund, czyli morskim psem?!) potrafią nieźle namieszać w głowie, ale akurat dźwięcznie brzmiące Stieglitz powinno nam być łatwiej zapamiętać. Jest to bowiem kolejne zapożyczenie z języków słowiańskich, w tym od polskiego słowa szczygieł. Ma ono najprawdopodobniej pochodzenie dźwiękonaśladowcze, a to znaczy, że ten barwny ptak wywalczył swoje imię własnym    szczebiotaniem. Według niektórych źródeł również jedna z zachodnich dzielnic Berlina – Steglitz zawdzięcza swoją nazwę szczygłom i miała oznaczać miejsce, gdzie te ptaki zamieszkują. Kto chce sprawdzić na własne oczy, musi sam wybrać się do niemieckiej stolicy.

Den Steglitz kann man an seinem wunderschönen Gesang schnell erkennen.

Tę listę moglibyśmy z powodzeniem kontynuować, bo język niemiecki ma w zanadrzu jeszcze  takie polonizmy, jak chociażby die Horde (horda), der Ulan (ułan), der Säbel (szabla) czy die Plöt­ze (płoć). Ich znajomość nie tylko pozwala na brylowanie wśród znajomych-lingwistów, ale może też choć częściowo ułatwić naukę tego germańskiego języka. W końcu od czegoś trzeba zacząć, nawet jeśli – jak mawiają Niemcy – aller Anfang ist schwer (każdy początek jest trudny). 

Ilustracje: Mariusz Lewczyk

Polonizm w niemieckim to niejedyna rzecz, która z pewnością może Cię zaskoczyć. Dlatego zacznij naukę języka już teraz!
Author Headshot
Magdalena Bortel
Magdalenę od zawsze ciągnęło do języków obcych i dlatego wybrała lingwistykę stosowaną na swój pierwszy kierunek studiów. Po paru miesiącach mieszkania w Wiedniu uświadomiła sobie, że oprócz angielskiego kocha też niemiecki i wyjechała do Berlina, by studiować medioznawstwo. Lubi gotować roślinne jedzenie, chodzić po górach i uśmiechać się do przechodniów na ulicy. 
Magdalenę od zawsze ciągnęło do języków obcych i dlatego wybrała lingwistykę stosowaną na swój pierwszy kierunek studiów. Po paru miesiącach mieszkania w Wiedniu uświadomiła sobie, że oprócz angielskiego kocha też niemiecki i wyjechała do Berlina, by studiować medioznawstwo. Lubi gotować roślinne jedzenie, chodzić po górach i uśmiechać się do przechodniów na ulicy. 

Polecane artykuły

Historia języka niemieckiego

Historia języka niemieckiego

Nasza historia języka niemieckiego wyjaśnia, skąd się wzięły rodzajniki, duże es-zet i słowo deutsch. Co jeszcze można dzięki niej odkryć? Zapraszamy do lektury.
„Pollen” czy „Polen”? Najczęściej popełniane błędy w niemieckim

„Pollen” czy „Polen”? Najczęściej popełniane błędy w niemieckim

Zdarzyło Ci się, że Twoja wypowiedź po niemiecku spotkała się z konsternacją adresata lub wywołała jego ironiczny uśmiech? Być może wkradł się do niej błąd, który sprawił, że zabrzmiała ona śmiesznie lub dwuznacznie. Oto najczęstsze błędy w niemieckim popełniane przez Polaków.
Cztery powody, dla których 10 milionów osób wybrało naukę języka z Babbel

Cztery powody, dla których 10 milionów osób wybrało naukę języka z Babbel

10 milionów sprzedanych subskrypcji to powód do dumy dla ekspertów Babbel, którzy codziennie tworzą kursy językowe dla użytkowników aplikacji.
Autor/KA: Lili Steffen